Thursday, June 20, 2019

تاریخ فراموش‌شده مسلمانان سوسیالیست ایران‌


سخرانی حبیب‌الله پیمان، رهبر جنبش مسلمانان مبارز؛ عکس‌های آقای محمود طالقانی و محمد نخشب از چهر‌ه‌های محبوب در میان چپ‌های مذهبی

تاریخ فراموش‌شده مسلمانان سوسیالیست ایران‌
امید منتظری

۴۲ سال پس از آن که علی شریعتی در ساوتهمپتون انگلستان درگذشت، از سنت "چپ اسلامی" که به اوج رساند چه چیزی در فضای سیاسی و فکری ایران باقی مانده است؟
تاریخ روشنفکران دینی تا کنون، تاریخی یک دست به نمایش در آمده است. اما این تاریخ نه تنها یکدست نبوده، بلکه گاهی حتی یک دسته می‌کوشید دسته دیگر را از میدان به در کند. اگر یک سوی این قطب‌نما نیروها و متفکرانی در شمایل "مسلمانان سوسیالیست" ایستاده بودند، در جهت مخالف، تجدیدنظرطلبانی صف‌آرایی کردند که به "روشنفکران دینی لیبرال" شهرت یافتند. در روزگار ما اما، ردپای چندانی از سنت چپ اسلامی بر جا نمانده است.
آیا روشنفکری تجدیدنظرطلب دهه ۷۰ شمسی، تاریخ روشنفکران "مسلمان سوسیالیست" را مصادره کرد؟ سنت عدالت‌طلبانه روشنفکران دینی چرا و چگونه پاک شد؟ آیا علی شریعتی قربانی عبدالکریم سروش شد؟
اخیرا روزنامه شرق در گزارشی نوشت حسینیه ارشاد در مقام نماد نواندیشی دینی، پس از مرگ ناصر میناچی، مدیر این مجموعه، به "تسخیر" چهر‌ه‌‎های نزدیک به اصولگرایان درآمده است.
اما حسینیه ارشاد هر چند در یک دسته‌بندی کلی به "سنگر روشنفکران دینی" شهره بود اما به طور خاص با علی شریعتی به شهرت رسید و به قول خود او، به یک "جریان" تبدیل شد - خطی که کم و بیش می‌توان در قالب "سوسیالیست‌های مسلمان" توصیف کرد.
به این معنا، حتی پس از بازگشایی حسینیه ارشاد در انقلاب، باز هم درهای این مکان برای گرایش‌های چپ و سوسیالیست باز نشد.